Psychiatria

Innym zagadnieniem jest zasypianie w czasie wykonywania czynności. Do częstych obiektywnych objawów, subiektywnie nie odczuwanych jako przykre, należy zasypianie chorego, np. w czasie oglądania programu telewizyjnego czy czytania książki. Senność ta jest przede wszystkim spowodowana wzmożoną męczliwością chorego. Popęd stadny jest najczęściej podwyższony. Chory na ogół nie lubi przebywać w samotności. Dużą radość i przyjemność sprawia mu obecność innych osób. Bywa, że narzuca się ze swym towarzystwem, chociaż akurat obecność jego osoby nie jest pożądana. Popęd samozachowawczy jest na ogół wzmożony. Chory nie lubi rozmów na temat śmierci. Zgon osoby znajomej bardziej go przygnębia, niż to było przed zachorowaniem. Są chorzy, którzy specjalnie nie czytują gazet, by nie natknąć się na nekrologi. Nawet w przypadkach powikłanych zespołem depresyjnym, kiedy to myśli samobójcze same się choremu nasuwają, są one częściej niż u innych osób, kwalifikowane jako zjawiska chorobowe, które trzeba leczyć. Są one dla pacjenta wskaźnikiem choroby, gdyż ,,są niezgodne z naturą”. Zaspokajanie potrzeb najprostszych — defekacja, mikcja — bywa związane z uczuciami przyjemnymi, a każde zakłócenie bywa źródłem niepokoju i może urastać do miary problemu. Niekiedy mogą powstawać nowe, nie znane dotychczas choremu, potrzeby biologiczne. Zdarzają się osoby, które przez całe życie były abstynentami, a w chwili pojawienia się zespołu psychoorganicznego zaczynają używać dość regularnie małych dawek alkoholu. Modyfikacja uczuć związanych z zaspokajaniem potrzeb biologicznych w zespole psychoorganicznym bywa trudniejsza. Popęd do odżywiania może objawiać się żarłocznością i to nawet w warunkach, które by nakazywały raczej wstrzemięźliwość czy przynajmniej powściągliwość. Popęd stadny może być zaspokajany nawet wbrew woli otoczenia i chory zdaje sobie sprawę, że stawia otoczenie w sytuacji przymusowej.

W miarę trwania i nasilania się zespołu psychoorganicznego dochodzi do coraz znaczniejszego obniżenia inteligencji. W pierwszej kolejności upośledzeniu ulega inteligencja ogólna.. Zdolności specjalne, które często zdążyły się przekształcić w rutynowe, bardzo długo mogą pozostawać na poziomie przedchorobowym. Stąd niejednokrotnie duże zaskoczenie daje wynik badania poziomu intelektualnego u pacjentów, którzy są specjalistami w wąskiej dziedzinie. Są oni, jako specjaliści, nadal bardzo sprawni, a równocześnie ich poziom inteligencji okazuje się znacznie upośledzony. W starczym zespole psychoorganicznym wiele wiadomości ogólnych, niepotrzebnych w codziennym życiu, ulega zapomnieniu lub bywa tylko pozornie zachowanych. Dotyczy to np. słownictwa. Może ono mimo choroby pozostać tak samo bogate jak przed zachorowaniem. Ale wiele z używanych słów mogło stracić swoją treść: chory używa słów, których znaczenia może już nie rozumieć. Brak wiadomości może powodować upośledzenie rozumienia nowych zjawisk. Rozumienie nowych zjawisk w ogóle staje się trudniejsze, szczególnie w sytuacjach nowych czy rozważanych wyłącznie teoretycznie. W testach, pozwalających na określenie poziomu inteligencji, odpowiedzi są tu często niepełne: „Chyba jeszcze o czymś zapomniałem”, „co tu jeszcze powiedzieć”, „kiedyś wiedziałem” itp: Równocześnie odpowiedzi nie uwzględniają możliwych, najważniejszych elementów danego zjawiska czy sytuacji. Podobieństwo zjawisk czy przedmiotów staje się często podobieństwem wyglądu i zastosowania. Następują trudności w zakwalifikowaniu ich do grupy nadrzędnej. Wyraźne jest upośledzenie abstrahowania i uogólniania. Widoczne są także trudności w uczeniu się rzeczy nowych. W zespołach psychoorganicznych dochodzi także do zmian w zakresie życia uczuciowego. W zespole psychoorganicznym otępiennym zmiany te nie są dominujące. Niekiedy są tylko ledwie zaznaczone. Są jednak liczne przypadki, gdy w wyniku organicznego uszkodzenia mózgu występują wyłącznie lub prawie wyłącznie zaburzenia życia uczuciowego. Wtedy, przy braku cech otępienia intelektualnego, mówimy o zespole psychoorganicznym typu charakteropatycznego.

Zmiany w zakresie spostrzeżeń zależne są od zmian w zakresie wrażeń i od przewagi wyobrażeń odtwórczych nad spostrzegawczymi. Zrozumiałe, że osoba, której świadomość tkwi w przeszłości, może znacznie słabiej czy bardziej fragmentarycznie odbierać zjawiska aktualne. Główne zmiany mogą tkwić jednak w intelektualnym składniku spostrzeżeń. Sąd realizujący, w związku ze zwolnionym myśleniem, może być opóźniony w porównaniu ze stanem przedchorobowym. Może zmienić się także sąd klasyfikujący. Tu obserwuje się bardzo znaczne różnice indywidualne. Wydaje się jednak, że na samym początku procesu psychoorganicznego dochodzi do zmian w zakresie zjawisk abstrakcyjnych. Sąd klasyfikujący w odniesieniu do problematyki praktycznej jest bardziej oporny na zmiany patologiczne. Nawet wtedy gdy proces otępienny nie jest zbyt daleko posunięty, może dojść do przesunięć w zasadach klasyfikacji. W związku z wysoką świadomością w zakresie własnego ja, wszelkie aktualne zjawiska, zdarzenia, osoby itp. mogą być klasyfikowane instrumentalnie, pod kątem widzenia własnego ja: czy są dla naszej osoby obojęte, czy mogą przynieść korzyść, czy mogą zaszkodzić. Zainteresowania, wiadomości i doświadczenie mają w zespole psychoorganicznym istotny wpływ na spostrzeganie. Wysoka świadomość własnego ja jest tu zjawiskiem bezwzględnym. Nie jest zjawiskiem względnym, nie wynika z obniżenia świadomości świata zewnętrznego. Świat zewnętrzny jest w spostrzeżeniach uwzględniany, niekiedy nawet w tym samym stopniu, co przed zachorowaniem. Ale podwyższona świadomość własnego ja może powodować, że wszystkie lub większość spostrzeżeń będzie dokonywanych pod kątem widzenia ich przydatności dla osoby własnej. Posiadane wiadomości tak praktyczne, jak i teoretyczne mogą sprawiać, że mimo zmian otępiennych, sprawność w tym zakresie będzie bardzo znaczna. Niejednokrotnie zakres zainteresowań może ulegać zawężeniu. Do pewnego stopnia jest to zjawisko prawidłowe, wynikające z doświadczenia. Człowiek nie jest w stanie interesować się wszystkim. Zawęża więc swoje zainteresowania do wybranych problemów i zagadnień. Dopiero w bardzo zaawansowanych zespołach otępiennych można mówić o patologii w tym zakresie.